Ovog meseca najpopularniji Vučić i Dara, Đilas u blagom padu

Dva vanredna zasedanja uz pauzu zbog državnog praznika, učinila su da februar u Skupštini izgleda uobičajeno, kao da zasedanje nije ni prekidano. 

Usvojene su izmene Zakona o sprečavanju korupcije i uvedeno nešto što najviše liči na nekadašnji “ekstraprofit” koji je toliko “uspešno” izveden da se braća Karić i dan danas žale da su u stvari jedina kompanija koja je platila taj porez. Naime, po novom zakonu koji treba da stupi na snagu sredinom marta predviđa se da ako građanin ne može da dokaže odakle mu imovina koju poseduje, a opet nema dokaza ni da je stečena krivičnim delom, imovina mu neće biti oduzeta, ali će platiti porez od čak 75 procenata vrednosti. Tako su izraz „nezakonito stečena imovina“ preimenovali u imovinu „na koju se utvrđuje poseban porez“ i najavili obračun sa svima na koje država sumnja. Zakon o “ekstraprofitu” bio je donet 2001. godine i zasnivao se na ideji da se firmama i pojedincima naplati porez jer su bogatstvo stekli koristeći privilegije u vreme vladavine Slobodana Miloševića. Ta ideja nije realizovana preterano uspešno, jer nikome od ekstraprofitera nije ispitano pravo poreklo imovine, ispalo je da u Srbiji nema ratnih profitera, a i ovaj novi zakon više izgleda kao pokriće za pranje velikih para, nego kao pretnja za stvarno ispitivanje imovine. Uostalom, narodni poslanici su već najavili da znaju kome preti opasnost od novog zakona. Naravno Draganu Đilasu i njegovom bratu, koji će, kažu poslanici, morati da objasne milione, hektare nekretnina i razne druge basnoslovne prihode o kojima vladajuća stranka priča već godinama. Inače, na ovom zasedanju o Đilasu se pričalo nešto manje nego inače, jer su poslanici u fokus stavili lidera Narodne stranke Vuka Jeremića, zato što je na Tviteru “zapretio botovima da će ih naći”  i  poručio im da će, kad padne ova vlast, njihovi botovi čistiti klozete do kraja života.

Inače zakon kaže da može biti ispitana imovina bilo kog građanina Srbije i nigde ne stoji koliko godina unazad zakon seže, odnosno da li će biti ispitana samo imovina stečena za vreme bivšeg režima, ili i imovina iz ranijeg, ratnog perioda kada je na vlasti bila sadašnja vlast.

Bravo Vuline, al’ bravo i Gago

Nekoliko puta skupštinskom salom prolomio se neprirodno dug aplauz gotovo neprimeren demokratskom društvu - kada je ministar unutrašnjih poslova Aleksandar Vulin uskliknuo da je Vučić “jedini slobodan lider na Balkanu” koji svima kaže istinu u lice, te kad je predložio da “država piše udžbenik istorije”. Bilo je malo neprijatno koliko se aplaudiralo kada je vođa skupštiskih naprednjaka Aleksandar Martinović održao tiradu o zločinima, klanjima, žrtvama, a onda optužio poslanika Enisa Imamovića da je neiskren dok odaje poštu Jasenovcu, i treći gromoglasni aplauz kada je poslanike sa balkona pozdravio, sada već možemo reći “državni režiser” Predrag Gaga Antonijević.

Inače, u februaru nam je sistematski ponavljano da nismo ništa znali o Jasenovcu dok Vučić nije odobrio, a Gaga snimio film “Dara iz Jasenovca”, te da su svi koji kažu da u filmu nema ništa novo - neprijatelji i žele propast Srbije i zaborav zločina.

Opet fontana želja

Predsednik Skupštine Ivica Dačić razgovarao je sa predsedavajućim Odbora za spoljne poslove Evropskog parlamenta Dejvidom Mekalisterom o nastavku međustranačkog dijaloga 1. marta. Znamo da će tu biti i Vladimir Bilčik, Tanja Fajon, Knut Flekenštajn i Edvard Kukan, ali još ne znamo ko će biti od opozicije. Dačić s ponosom u svakoj prilici ističe da nije razgovarao ni sa kim, da se još ništa ne zna (jer na tome u stvari niko ni ne radi). Primećeno je i da se značaj dela opozicije koja nikad ne kritikuje Vučića, a to su radikali, DSS, POKS i desničarske stranke koje su sve učestvovale na izborima sa zanemarljivim rezultatima, izjednačuje sa delom opozicije koja je bojkotovala izbore. Zato se sada pominju razgovori u dve kolone, a Dačić ponavlja da dijalog nije fontana želja i da opoziciji ništa ne može da pomogne ako ih narod neće. Uz to, i salvu uvreda koja se izgovara u skupštinskoj sali, čini se da pravi dijalog vladajućoj stranci nije ni na kraj pameti.

Ko se seća socijalne karte

Ovog februara usvojen je i Zakon o socijalnoj karti koji bi trebalo da doprinese pravednijoj raspodeli socijalne pomoći. Taj zakon se čekao godinama, primena je više puta odlagana, a sad kada je usvojen o njemu se pričalo jedan dan, ostali događaji su ga “sklonili u stranu” i niko više ne pita kad će primaoci socijalne pomoći osetiti neki boljitak.

Inače, pred redovno zasedanje koje počinje 2. marta podsećanje da je u ovom sazivu Skupština već usvojila 65 zakona, da su poslanici od oktobra radili ukupno 34 dana, a pored pomenutih zakona, usvojili su i deset godišnjih izveštaja nezavisnih tela i insituticija. U ovom periodu održano je ukupno 145 sednica odbora na kojima nije bilo ozbiljnijih rasprava, jer je skoro polovina održanih sednica trajala manje od 10 minuta.

Secikese, lopovi, kriminalci, bitange, izdajnici i dalje su deo skupštinskog vokabulara bez opomena i kazni. U novoj epizodi #StrofaRefrenReplika​ poslušajte ono što je pozitivno na plenumskim sednicama - beskrajna ljubav i divljenje prema predsedniku Republike.

Nekoliko dana pred zvanični početak međustranačkog dijaloga o izbornim uslovima, u Skupštini Srbije atmosfera je daleko od pomirljive. Secikese, lopovi, kriminalci, bitange, izdajnici - i dalje su deo skupštinskog vokabulara, i dalje bez opomena i kazni. Ono što je pozitivno a takođe nepromenjivo, je beskrajna ljubav i divljenje prema predsedniku Srbije. Izbrojali smo da je ime Aleksandra Vučića za tri dana zasedanja pomenuto više od stotinu puta, u najpozitivnijem kontekstu. Bez njega ne bi bilo borbe protiv korone, bez njega se niko ne bi setio žrtava rata, bez njega bi ekonomija bila na rubu ponora. Slušamo ministra unutrašnjih poslova Aleksandra Vulina i poslanike vladajuće stranke.

„Aleksandar Vučić je jedini slobodan lider na Balkanu. Jedini. Jedini koji sme da kaže istinu i Evropskoj Uniji, i svoj međunarodnoj zajednici i svom narodu. Jedini. Aleksandar Vučić je imao dalekovidost i hrabrost da kaže svom narodu ono što mu niko nikad rekao nije – moraš da štediš i moraš da radiš. Jedini slobodan lider na Balkanu. Zato i može da brani zemlju od posledica migrantske krize, zato može da jača svoju zemlju, zato može da štiti Srbe bez obzira gde oni živeli, zato što je imao hrabrosti da bude slobodan.“

„Vi ste, ministre Vulin, rekli da je Aleksandar Vučić jedini slobodni lider na Balkanu. Saglasićete se sa mnom, siguran sam kao i ostale koleginice i kolege, narodni poslanici, kada kažem da je to apsolutna istina, ali je i na nama, da svi zajedno i svim snagama radimo na tome da omogućimo da od Srbije pravimo bolje mesto za život.”

„Prvo bih želeo, ministre, da se složim da je Aleksandar Vučić jedini slobodan lider na Balkanu. On to jeste i upravo zato što je Aleksandar Vučić jedini slobodan lider na Balkanu Srbija je lider Balkana i zato Srbija ima i ove rezultate i što se tiče ekonomije, gde smo prvi u Evropi, i što se tiče revakcinacije, gde smo prvi u Evropi, a među najboljima smo u svetu.“

„Koliko Srbija pod rukovodstvom Aleksandra Vučića popravlja svoj ugled u svetu govori činjenica da jedan veliki deo svetske javnosti prati šta se dešava u Srbiji po pitanju borbe protiv pandemije, odnosno virusa koji je zadesio čitavu međunarodnu zajednicu.“

„Svaki sporazum koji smo do sada razmatrali i na kraju usvojili pokazao je da sve ono za šta se zalaže, pre svega predsednik Aleksandar Vučić i Vlada Srbije, konkretizuje se i sprovodi se u delo.”

Narodni poslanici su ponavljali i da su sve afere u koje je upleten predsednik Vučić – lažne i izmišlja ih vanparlamentarna opozicija.

Za Otvoreni parlament Mirjana Nikolić.

Predsednik Narodne skupštine Republike Srbije Ivica Dačić sazvao je Prvu sednicu Prvog redovnog zasedanja Narodne skupštine Republike Srbije u 2021. godini, za utorak, 2. mart 2021. godine, sa početkom u 10.00 časova.

Why the President of the Assembly warned the MP Atlagic for insulting speech, but remained silent towards representatives of the executive? In the new episode of #CoupletChorusRebuttals listen to what kind of discussion in the plenary was provoked by the speech of the Saip Kamberi in the Albanian language.

At the last session, MPs and the Minister of the Interior, as well as the Speaker of the Assembly, showed how some people in Serbia imagine respect for the rights of minorities. The Speaker did warn MPs for the insulting speech, but remained silent towards representatives of the executive. Admittedly, one of the few Albanian representatives in the Serbian Parliament, Shaip Kamberi did not announce in time that he would speak in his mother tongue and the translation was therefore not provided. It was later confirmed that in his speech, Kamberi inter alia raised his voice against the decision of the High Court in Belgrade, which refused to find Minister Aleksandar Vulin guilty of discrimination and thus, according to Kamberi, “legalised the offensive term ‘Shiptar’ used in Serbia for Albanians from Kosovo.” Some MPs protested during the speech in the Albanian language, which is why the Speaker of the Assembly of Serbia, Ivica Dačić, reacted three times.

“Would you please… I don’t understand this heckling. Listen, we are all MPs of the National Assembly of the Republic of Serbia, which passed the laws. In article 9 of the Law on the National Assembly, article 11 of the Law on Protection of the Rights and Freedoms of National Minorities, this right exists. And that is why I’m asking you to respect that right, because it is important for the Republic of Serbia.”

The MP Marko Atlagić from the Serbian Progressive Party tried to provoke a reaction by persistently repeating the mentioned insulting expression, and in addition he insulted one of the leaders of the non-parliamentary opposition, so he was mildly reprimanded by Dačić.

“The Shiptar leadership in Priština glorifies Vuk Jeremić every year on November 27 th . Mister Vulin and MPs, it can be seen that Vuk Jeremić is a great pest for our country. He’s just a treacherous thug!”

“Thank you, professor, I would just like to ask you to attune your discussion in future to the Code we have passed. You may not use profanity or any other offensive language.”

At the end of the debate, the Minister of the Interior, Aleksandar Vulin, expressed his position by repeating the expression Shiptar in his speech as many as 25 times, to which the Speaker of the Assembly did not say a word.

“Mr. Kamberi says he does not use the official term – Albanians. Which official authority does he talk about? Who has decided that? In the ‘Matica Srpska’ dictionary, which [is an institution that] is more educated than both of us, it says that ‘Shiptar’ is a synonym for ‘Albanian’ What is the problem? Do you want to paint over, rewrite or complement ‘Matica srpska’, do you want us to let you write our own language, to create another one, a better one? It’s not a shame to be a Shiptar. On the contrary. You should be proud that you’re a Shiptar, but it is a shame to think that you can decide how Serbs should speak.”

The dictionary may say that it is the same, but in the public speech in Serbia it is difficult to find an example of the term ‘Shiptar’ being used in a positive context.

For the Open Parliament Mirjana Nikolić.

Zašto je predsednik Skupštine za izrečene uvrede upozorio poslanika Atlagića ali ne i ministra Vulina? U novoj epizodi #StrofaRefrenReplika poslušajte kakve je diskusije u plenumu izazvao govor Šaipa Kamberija na albanskom jeziku.

Kako pojedini u Srbiji zamišljaju poštovanje prava manjina pokazali su na proteklom zasedanju i narodni poslanici i ministar unutrašnjih poslova, ali i predsednik Skupštine koji je zbog  uvredljivog govora upozoravao poslanike, ali ostao nem prema izvršnoj vlasti. Jedan od retkih predstavnika Albanaca u skupštini Srbije Šaip Kamberi zaista nije na vreme rekao da će govoriti na maternjem jeziku te nije imao obezbeđen prevod. Kasnije je potvrđeno da je u svom govoru Kamberi između ostalog podigao glas protiv odluke Višeg suda u Beogradu, koji je odbio da ministra Aleksandra Vulina proglasi krivim za diskriminaciju i time, kako smatra Kamberi, „legalizovao uvredljivi izraz Šiptar koji se u Srbiji koristi za Albance sa Kosova.“ Pojedini poslanici su tokom govora na albanskom jeziku negodovali, zbog čega je predsednik Skupštine Srbije Ivica Dačić čak tri puta reagovao.

„Ja bih vas zamolio, ne razumem šta to znači dobacivanje. Slušajte, mi smo ovde poslanici Narodne skupštine Republike Srbije koja je donela zakone. U Zakonu u članu 9. Zakon o Narodnoj skupštini, član 11. Zakona o zaštiti prava i sloboda nacionalnih manjina ovo pravo postoji. I zato vas molim da poštujete to pravo, jer je to važno za Republiku Srbiju.”

Poslanik  Marko Atlagić iz Srpske napredne stranke potrudio se da izazove reakciju upornim ponavljanjem pomenutog uvredljivog izraza, a uz to je vređao jednog od lidera vanparlamentarne opozicije, pa je od Dačića dobio blagu opomenu.

„Šiptarsko rukovodstvo u Prištini svake godine 27. 11. slavi Vuka Jeremića. Gospodine ministre Vulin i narodni poslanici, vidi se da je Vuk Jeremić velika štetočina za našu zemlju. Radi se o jednoj izdajničkoj bitangi!“

„Zahvaljuje profesore, samo bih vas zamolio da u narednom periodu upodobite svoju diskusiju Kodeksu koji smo doneli. Ne možete da upotrebljavate psovke ili bilo koje druge uvredljive reči.”

Ministar unutrašnjih poslova Aleksandar Vulin na kraju rasprave svoj stav je iskazao tako što je u govoru izraz Šiptar ponovio čak 25 puta, na šta mu predsednik Skupštine nije rekao ni reč. 

„Gospodin Kamberi kaže da on ne koristi službeni termin - Albanci. Koje službe? Ko je to odlučio? U rečniku „Matice srpske“ koja je malo obrazovanija od mene i njega kaže Šiptar - sinonim za Albanac. Šta je problem? Hoćete da nam prekrečite, prepišete, dopišete i „Maticu srpsku“, da vam damo da nam napišete jezik možda neki drugi, bolji. Nije sramota biti Šiptar, naprotiv, treba da budeš ponosan što si Šiptar, ali je sramota da misliš da možeš Srbima da odlučuješ kako će da govore.“

Možda u rečniku piše da je isto, ali u javnom govoru Srbije teško se može naći primer da je izraz „Šiptar“ upotrebljen u pozitivnom kontekstu.

Za Otvoreni parlament Mirjana Nikolić.

Narodni poslanik sa liste "Aleksandar Vučić- Za našu decu" Marko Atlagić svesno je i sa namerom vređao Albance nazivajući ih “šiptarima”, u nameri da uvredi kako njih, tako i pojedince o kojima je govorio tokom sednice Narodne skupštine 10. februara. Zbog vređanja i omalovažavanja ljudskog dostojanstva Otvoreni parlament je podneo prvu prijavu za kršenje novousvojenog Kodeksa ponašanja protiv narodnog poslanika Atlagića.

Predsednik Narodne skupštine Ivica Dačić sazvao je, na zahtev 239 narodnih poslanika, Treće vanredno zasedanje Narodne skupštine Republike Srbije u Dvanaestom sazivu, za utorak, 23. februar 2021. godine, sa početkom u 10.00 časova.

Who wishes evil upon President Aleksandar Vučić and why is "relativized the danger in which he is"? In the new episode of #CoupletChorusRebuttals listen how was plenary discussion passed from the Law on the Social Card to the mafia clans and, members of the former regime.

The Assembly of Serbia adopted the Law on the Social Card, a map of data on social benefits with the aim of making them more equitable. The discussion on that Law was an opportunity for several hundred thousand social assistance beneficiaries, who receive from the state less than one hundred euros a month on average, to hear several more times “how economically stable the state was, how shiny the Serbian economy was and how much worse the situation would be if there were not for the wise policy of the President Aleksandar Vučić “.

The largest number of discussions did relate to the topic, but was most often linked to praise for the Serbian Government. An example thereof are the words spoken by the Social Democratic Party MP Jasmina Karanac, who said that this law was a huge step towards eradication of poverty.

“Social allocations in any segment require economics that will fill the budget. After all, this has been shown now, and at the time of the pandemic, when the Serbian economics showed the greatest resilience and the greatest resistance to the crisis. We were not the only ones to say that, the European Commission also acknowledged that in its official report.”

On the other hand, whether it is a social card or international agreements, the task of the Serbian Progressive Party MPs was to insinuate not only the connection of the recently arrested criminal group with the opposition, but also to suggest that they all planned the assassination of Vučić. Some of the examples are Aleksandar Mirković, Sandra Božić and Uglješa Mrdić.

“What particularly worries me is the behaviour of one part of the opposition, that is trying in every possible way to relativise the danger in which President Aleksandar Vučić is. The statements given by the bully and Ljotić’s disciple, Dragan Đilas and the former MP Boško Obradović aim to equalise Aleksandar Vučić and his family with certain clans, mafia in Serbia and in that way directly put a target on their backs.”

“I’m referring to those who actually led to the attack on the security of the President of the Republic, but also on the members of his family, through constant criminalisation, which has been going on for years and was placed by the former regime. Specifically, by Dragan Đilas, who is the ideological creator of each of the made-up scandals of criminalisation of the President, his brother Andrej Vučić and Danilo Vučić, and by his spokesperson, Marinika Tepić.”

“It’s not only members of criminal clans who wish, and it’s awful to say it, death of our country’s President. We have a situation in which, in addition to mafia clans, members of the former regime also wish evil upon President Aleksandar Vučić and his associates.”

It did not occur to anyone to ask why the long-awaited Law on the Social Card will be applied only from 2022 and if the process could have been accelerated. 

For the Open Parliament, Mirjana Nikolić.

Ko želi najgore predsedniku države i zašto se “relativizuje opasnost u kojoj se on nalazi"? U novoj epizodi #StrofaRefrenReplika poslušajte kako su od Zakona o socijalnoj karti poslanici diskutovali o mafijaškim klanovima i opoziciji.

U Skupštini Srbije usvojen je Zakon o socijalnoj karti, svojevrsnoj mapi podataka o socijalnim davanjima sa ciljem da ona budu pravednije raspoređena. Rasprava o tom zakonu bila je prilika da nekoliko stotina hiljada korisnika socijalne pomoći koji od države u proseku dobiju po manje od sto evra mesečno, još nekoliko puta čuju „koliko je država ekonomski stabilna, kako je ovo zlatno doba srpske ekonomije i kako bi bilo mnogo gore da nije mudre politike predsednika Aleksandra Vučića“.

Najveći broj diskusija  jeste bio o temi i najčešće povezan sa pohvalama Vladi Srbije, na  način kako je to uradila poslanica Socijaldemokratske partije Srbije Jasmina Karanac, rekavši da ovaj zakon predstavlja krupan korak ka iskorenjivanju siromaštva.

„Za socijalna izdvajanja u bilo kom segmentu potrebna je ekonomija koja će puniti budžet. Uostalom, to se pokazalo sada i u vreme pandemije kada je srpska ekonomija pokazala najveću žilavost i najveću otpornost na krizu. To nismo rekli samo mi, to je i u zvaničnom izveštaju priznala i Evropska komisija.“

Sa druge strane, bilo da je reč o socijalnoj karti ili međunarodnim sporazumima, zadatak poslanika Srpske napredne stranke bio je da insinuiraju ne samo povezanost nedavno uhapšene kriminalne grupe sa opozicijom, već i da sugerišu da su svi zajedno planirali atentat na Vučića. Samo neki od primera su Aleksandar Mirković, Sandra Božić i Uglješa Mrdić.

„Ono što posebno mene zabrinjava jeste ponašanje jednog dela opozicije koji na svaki mogući način pokušavaju da relativizuju opasnost u kojoj se nalazi predsednik Aleksandar Vučić. I izjave Dragana Đilasa, ovog nasilnika, ljotićevca, bivšeg poslanika Boška Obradovića idu u tom smeru da se Aleksandar Vučić i njegova porodica izjednače sa nekakvim klanovima, mafijom u Srbiji i na taj način im se direktno crta meta.“

„Mislim upravo na one koji su zapravo doveli do toga da napad na bezbednost predsednika Republike ali i na članove njegove porodice, konstantnom kriminalizacijom,  to traje godinama unazad i plasirano je od strane bivšeg režima. Konkretno Dragana Đilasa, kao idejnog tvorca svake od izmišljenih afera kriminalizacije predsednika, njegovog brata Andreja Vučića i Danila Vučića, do onoga ko je glasnogovornik, a to je Marinika Tepić.”

„Nisu samo ovi, članovi kriminalnih klanova ti koji žele, ružno je što ću to reći, smrt predsednika naše države. Nego mi imamo situaciju da pored tih mafijaških klanova i pripadnici bivšeg režima žele zlo i predsedniku Aleksandru Vučiću i njegovim saradnicima.“

Zašto će se dugo očekivani Zakon o socijalnoj karti primenjivati tek od marta 2022. godine i da li se to moglo ubrzati, niko se nije setio da pita.

Za Otvoreni Parlament Mirjana Nikolić.

Reforma sistema socijalne zaštite, posebno u delu koji se odnosi na novčana socijalna davanja (novčana socijalna pomoć, uvećana novčana socijalna pomoć i jednokratna pomoć i slično) i drugih finansijskih davanja koja spadaju u sektor populacione politike (dečiji dodatak), jedna je od tema o kojoj se godinama govori. Tako se izmene Zakona o socijalnoj zaštiti i Zakona o finansijskoj podršci porodici sa decom, ističu kao neophodne radi prilagođavanja sistema socijalne zaštite potrebama najsiromašnijih.  

Uprkos tome, kao ključna mera reforme sistema socijalne zaštite određeno vreme figurira usvajanje Zakona o socijalnoj karti koji bi omogućio bržu razmenu podataka između nadležnih državnih organa koji vode evidencije o stanjima od značaja za ostvarivanje prava iz socijalne zaštite. Kako se navodi u ekspozeu za sastav nove Vlade Republike Srbije: „Prioritetnu reformu u pogledu bolje usmerenih socijalnih davanja predstavlja rad na socijalnim kartama koje predstavljaju objedinjeni uvid u podatke o trenutnim i potencijalnim korisnicima“. Istovremeno se ističe da će „[S]ocijalne karte [će] omogućiti da građani koji su u najtežem ekonomskom položaju budu vidljiviji u sistemu, kako bi blagovremeno i efektivno ostvarili prava na potrebnu podršku“. 

Skupština Srbije danas započinje raspravu o dugo očekivanom Zakonu o socijalnoj karti. Čini se kao da je ovim zakonom sistem socijalne zaštite u potpunosti reformisan i da su svi problemi rešeni. Tako makar izgleda svakome ko prati vesti koje dolaze od nadležnih u Ministarstvu za rad, zapošljavanje, boračka i socijalna pitanja. 

Šta je regulisano ovim nevelikim zakonom i kako će sve to uticati na postupak ostvarivanja prava iz domena socijalne zaštite, pokušaćemo da odgovorimo u ovom tekstu. 

Uvodne odredbe – materija koja je regulisana zakonom, cilj i svrha obrade podataka

Zakonom je definisano da se njime uređuje uspostavljanje i vođenje jedinstvenog registra koji se naziva Socijalna karta, kao i sadržina ovog registra, način pristupanja, obrada i čuvanje podataka u okviru ovog registra. Nadalje je kao cilj zakona navedeno uspostavljanje jedinstvene i centralizovane evidencije o socijalno-ekonomskom statusu pojedinaca i sa njima povezanih lica. Ovaj cilj trebalo bi da omogući organima uprave koji su nadležni za odlučivanje u sistemu socijalne zaštite da bolje obavljaju obradu podataka radi utvrđivanja činjenica neophodnih za ostvarivanje prava i usluga iz sistema socijalne zaštite. Sve  ovo preduzima se radi veće efikasnosti, pravednije raspodele socijalnih davanja i proaktivnosti organa uprave koji odlučuju o pravima i uslugama iz sistema socijalne zaštite. 

Zaista, kada znamo da se godinama unazad govori o sve većem broju korisnika socijalne pomoći, o čemu u svojim godišnjim izveštajima piše i Republički zavod za socijalnu zaštitu, i sve manjem broju zaposlenih u sistemu socijalne zaštite, čini se da će brža razmena podataka u elektronskom obliku uticati na povećanje efikasnosti i u konačnici – na kraće rešavanje o zahtevima za ostvarivanje prava na novčana socijalna davanja.  

U skladu sa načelima zaštite podataka o ličnosti i obavezama iz Zakona o zaštiti podataka o ličnosti, koji je krovni zakon u ovoj oblasti, članom 4. Zakona o socijalnoj karti precizno je definisana svrha obrade podataka. Tu se ističe pet različitih pitanja koja određuju svrhu obrade:  

1. određivanje socijalno-ekonomskog statusa pojedinca i sa njim povezanih lica; 

2. automiatizacija postupaka i procesa vezanih za postupanje u oblasti socijalne zaštite; 

3. kreiranje socijalnih politika kroz određivanje socijalno-ekonomskog statusa pojedinca i sa njim povezanih lica i šire zajednice; 

4. prevencija siromaštva i otklanjanje posledica socijalne isključenosti i 

5. obavljanje statističkih i drugih istraživanja iz oblasti socijalne zaštite. 

Nadležnost za uspostavljanje Socijalne karte, zaštita podataka o ličnosti i druga „tehnička“ pitanja 

Zakonom o socijalnoj karti, u čl. 5. propisano je da ovaj jedinstveni registar uspostavlja i vodi ministarstvo u čijoj su nadležnosti socijalna pitanja, dok poslovne tehničke podrške u uspostavljanju, održavanju i obezbeđivanju sigurnosti i bezbednosti podataka obavlja Kancelarija za informacione tehnologije i elektronsku upravu. 

Prema čl. 11. Zakona o socijalnoj karti, korisnici podataka iz Socijalne karte su centri za socijalni rad, jedinice lokalne samouprave koje obavljaju poverene poslove u oblasti socijalne zaštite (kao na primer Sekretarijat za socijalnu zaštitu grada Beograda ili drugi organi), ministarstvo nadležno za socijalna pitanja, pokrajinski sekretarijat nadležan za socijalna pitanja, kao i drugi organi državne uprave i institucije. 

U stavu drugom ovog člana eksplicitno je propisano da korisnici podataka iz Socijalne karte u obradi podataka o ličnosti postupaju u skladu sa krovnim zakonom – Zakonom o zaštiti podataka o ličnosti. 

Pored toga, fizičko lice na koje se podaci odnose, prema ovom Zakonu, ima pravo na uvid i pravo na osnovu ostvarenog uvida, preko Portala eUprava, u skladu sa zakonom kojim se uređuje zaštita podataka o ličnosti. Ovde treba primetiti da Zakon o zaštiti podataka o ličnosti, kao krovni zakon pravo na pristup ličnim podacima postavlja znantno šire od čl. 11. stav 3 Zakona o zaštiti podataka o ličnosti. Ovo pre svega u delu koji se tiče načina ostvarivanja „prava na uvid“ i „prava na osnovu ostvarenog uvida“. 

Tako se prema krovnom zakonu, ovo pravo definisano terminom „pristup podacima“, može se ostvariti nezavisno od činjenice da li se sprovodi preko Portala eUprava ili na drugi način. Lica čiji se podaci obrađuju Zakonom o socijalnoj karti su korisnici prava i usluga sistema socijalne zaštite i potencijalni korisnici ovog sistema za koje se sa pravom može pretpostaviti da su u manjoj meri u mogućnosti da koriste Portal eUprava. Zato bi pravo na uvid i prava na osnovu ostvarenog uvida iz čl. 11. stav 3 trebalo tumačiti kao dodatno, posebno pravo, koje je uz ona koja pruža Zakon o zaštiti podataka o ličnosti, regulisano Zakonom o socijalnoj karti. Svako drugo tumačenje bilo bi u suprotnosti sa Zakonom o zaštiti podataka o ličnosti i otvorilo bi diskusiju o tome da li je u skladu sa načelom jedinstva pravnog poretka iz Ustava Republike Srbije. 

Jedinstveni registar o kom sve vreme govorimo – Socijalna karta, uspostavlja se na osnovu podataka koji se preuzimaju iz evidencija iz oblasti socijalne zaštite koje vodi resorno ministarstvo, kao i registara koji se vode kod drugih državnih organa. Tu spadaju: podaci iz Centralnog registra stanovništva, registri organizacije za obavezno penzijsko i invalidsko osiguranje, registri ministarstva unutrašnjih poslova o vozilima, oružju, readmisiji, registri Nacionalne službe za zapošljavanje o isplatama novčane naknade i isplate privremenih i osebnih naknada. Pored toga, ovim članom predviđeno je i da se u Socijalnu kartu preuzimaju i podaci iz registara Poreske uprave i Republičkog geodetskog zavoda. 

Zakonom je predviđeno da se u cilju vođenja i ažuriranja Socijalne karte vrši razmena podataka koji su sadržani u gorenavedenim evidencijama i registrima. Međutim, ovde se postavlja, pitanje, ako se radi o razmeni podataka -  na koji način je ona dvosmerna, odnosno na koji način je obezbeđeno da se podaci iz Socijalne karte mogu razmenjivati i otkrivati prenosom odnosno dostavljanjem rukovaocima evidencija i registara koji razmenjuju podatke sa Socijalnom kartom. Na ova pitanja Zakon o socijalnoj karti ne pruža odgovore. 

Zakonom je takođe u čl. 16 predviđeno formiranje izveštaja u Socijalnoj karti, koji mogu biti unapred definisani ili definisani po zahtevu korisnika Socijalne karte. Ovi izveštaji služe da prikažu „podatke koji su od značaja za određivanje socijalno-ekonomskog statusa“ korisnika ili potencijalnog korisnika sistema socijalne zaštite na nivou šire zajednice, odnosno grada, opštine, upravnog okrugam pokrajine i republike, kao i pregled prava koje je pojedinac koristio ili još uvek koristi i efekte mera socijalne zaštite. 

Stavom drugim ovog člana predviđeno je i da će se ovim putem obezbediti sačinjavanje izveštaja o korisnicima koji su u riziku od elementarnih i drugih nepogoda. Postavlja se pitanja na koji način će se sačinjavati ovi izveštaji i čemu će služiti. O tome se u zakonskom tekstu ne mogu pronaći relevantne odredbe. 

Kukavičje jaje Zakona o socijalnoj karti - postupak formiranja i dostavljanja obaveštenja 

Pod nazivom „Postupak formiranja i dostavljanja obaveštenja“ u čl. 17 Zakona o socijalnoj karti dolazimo konačno do objašnjenja čemu će služiti ovako široka razmena podataka koja se uspostavlja novim zakonom. Ovim članom propisan je postupak u slučajevima u kojima se utvrdi neusaglašenost podataka o korisniku ili povezanim licima. Tada se formira obaveštenje o neusaglašenosti podataka (možda nije do kraja jasno ko formira obaveštenje – da li se ono automatski formira unutar Socijalne karte ili ga formira ministarstvo ili neko treći) koje sadrži instrukciju korisniku podataka da je neophodno izvršiti proveru podataka uvidom i preuzimanjem podataka iz službenih evidencija, dokumentacije i javne isprave, da je potrebno doneti odluku po zahtevu stranke ili da je neophodno pokrenuti postupak po službenoj dužnosti jer se saznalo za činjenice od bitnog uticaja na ostvarivanje, promenu ili prestanak prava iz socijalne zaštite. 

Član 17 Zakona o socijalnoj karti propisuje sledeće: 

„Ako se tokom obrade podataka utvrdi neusaglašenost podataka o korisniku, odnosno povezanim licima, o tome se formira obaveštenje koje se prosleđuje evidencijama iz oblasti socijalne zaštite iz člana 12. stav 1. ovog zakona.

Obaveštenje o neusaglašenosti podataka iz stava 1. ovog člana sadrži i instrukciju korisniku podataka da je neophodno: 

1. Izvršiti proveru podataka uvidom i preuzimanjem podataka iz službenih evidencija, dokumentacije i javne isprave; 

2. Doneti odluku po zahtevu stranke; 

3. Pokrenuti postupak po službenoj dužnosti, jer se saznalo za činjenice od bitnog uticaja na ostvarivanje, promenu ili prestanak prava iz socijalne zaštite.“ 

Zbog čega je postupak formiranja i dostavljanja obaveštenja može smatrati ključnim za razumevanje čemu zapravo služi Socijalna karta? 

Za odgovor na ovo pitanje moramo se vratiti na osnovne pojmove koji su definisani Zakonom o socijalnoj karti. Tu se pod pojmom pojedinca navodi da je to lice koje je korisnik prava i usluga socijalne zaštite i lice u postupku ostvarivanja prava. Dakle, osoba koja je ostvarila pravo na socijalnu pomoć ili osoba koja pokušava da ostvari pravo na socijalnu pomoć. 

Da bismo sve pojednostavili, zamislićemo dve osobe, sličnih životnih okolnosti. 

Jedna je Slavko koji živi sa vanbračnom partnerkom i jednim detetom, dugo je nezaposlen iako se redovno javlja referentu u Nacionalnoj službi za zapošljavanje, ima trošnu kuću u kojoj stanuje, ne poseduje imovinu veće vrednosti. Slavko je korisnik sistema socijalne zaštite od 2009. godine kada je zapao u siromaštvo iz kog ne uspeva da se izvuče. Slavko je, kako Zakon o socijalnoj karti kaže – korisnik prava i usluga iz socijalne zaštite, odnosno pojedinac čiji se lični podaci prikupljaju i obrađuju. 

Sa druge strane, Janko ima suprugu i dvoje dece, živi u podrumu napuštene zgrade, nezaposlen je, slabo obrazovan, bez redovnih primanja, bolestan i usled svoje neinformisanosti još uvek nije podneo zahtev za socijalnu pomoć. Prema odredbama Zakona o socijalnoj zaštiti Janko nije pojedinac na kog se zakon odnosi sve dok ne podnese zahtev za ostvarivanje prava na novčanu socijalnu pomoć. 

Sada kad smo upoznali Slavka i Janka, vratimo se na odredbu čl. 17 Zakona o socijalnoj karti. 

Koliko god zavodljivo i lepo zvučalo, pokretanje postupka po službenoj dužnosti, koji je predviđen u članu 17, stav 2, tačka 3 Zakona o socijalnoj karti nije moguće u Jankovom slučaju. Socijalna karta ne sadrži podatke o Janku, on nije ni korisnik ni lice u postupku za ostvarivanje prava iz socijalne zaštite. On je samo jedan siromašni čovek kom je potrebna socijalna pomoć. 

Sa druge strane, onog trenutka kada se Slavkova vanbračna partnerka zaposli u prodavnici, kada on ode u Nemačku „na azil“, ili kada dobije poklon veće vrednosti, tokom obrade podataka dolazi do utvrđivanja neusaglašenosti podataka o korisniku, našem Slavku i odredba čl. 17, stav 2, tačka 3 se aktivira na taj način što se formira obaveštenje o neusaglašenosti koje upozorava da Slavko dobija socijalnu pomoć dva dana, dve nedelje ili mesec dana duže nego što na to ima pravo. 

Gorenavedena odredba Zakona ne ostavlja nam priliku da zaključimo drugo do da se Zakon o socijalnoj karti, donosi ne radi proklamovane bolje targetiranosti koja se odnosi na veći broj osoba u stanju siromaštva koja će ostvariti pravo na novčana socijalna davanja, već radi ukidanja ili obustave davanja u onim slučajevima u kojima korisnici zbog neke životne situacije „preskoče“ cenzus za ostvarivanje prava na novčanu socijalnu pomoć. Doduše, bolju targetiranost će biti moguće ostvariti u onim slučajevima koji se tiču korisnika kojima je prethodno odbijen zahtev za socijalnu pomoć, pa usled novonastalih životnih okolnosti dođe do toga da naknadno ispunjavaju uslove za ostvarivanje prava iz socijalne zaštite. Koliki je u dosadašnjoj praksi procenat ovih slučajeva, nije poznato. 

Takođe, ovom odredbom će se dodatno učvrstiti i obaveza korisnika da u skladu sa čl. 97 Zakona o socijalnoj zaštiti prijave promene do kojih dolazi, a koje bi mogle uticati na pravo koje ostvaruju. Ovim članom Zakona o socijalnoj zaštiti, propisano je, između ostalog da je korisnik prava na novčanu socijalnu pomoć dužan [je] da centru za socijalni rad prijavi svaku promenu od uticaja na priznato pravo u roku od 15 dana od dana kada je promena nastala. 

Da je ključni razlog donošenja zakona smanjivanje zloupotreba, koliko god da ih ima, o kojima je Predsednica Vlade svojevremeno govorila kao o slučajevima gde korisnici socijalna pomoći „dolaze  Audijem po socijalnu pomoć“ (neznajući ili nehajući da socijalna pomoć za pojedinca nije dovoljna da pokrije cenu punog rezervoara svakog, pa i najmanjeg Audija), sasvim je jasno i iz samog obrazloženja Zakona. U obrazloženju se navodi da će se donošenjem Zakona o socijalnoj karti omogućiti „pravednija raspodela i smanjivanje zloupotreba, efikasnost u radu i proaktivnost organa javne uprave“. Nadalje se navodi da se zloupotrebe onemogućavaju u onom delu koji se tiče isljučivanja iz sistema svih onih „koji su ‘greškom’ uključeni u prava“. 

Kada se ovoj odredbi doda i novi pogled na odredbe Zakona o socijalnoj zaštiti, koji u čl. 96 propisuje da „Centar za socijalni rad preispituje uslove za ostvarivanje prava na novčanu socijalnu pomoć u maju, na osnovu prihoda korisnika prava ostvarenih u prethodna tri meseca“, osim za one korisnike koji su sposobni za rad, koji socijalnu pomoć u Srbiji i primaju devet meseci tokom kalendarske godine, jasno je da automatsko preispitivanje, odnosno formiranje i dostavljanje obaveštenja iz čl. 17 Zakona o socijalnoj karti znatno „pooštrava“ uslove koji su predviđeni Zakonom o socijalnoj zaštiti. Ova činjenica opet nas vraća na teren poštovanja ustavnog načela jedinstva pravnog poretka, jer se zakonom iz oblasti posebne obrade podataka o ličnosti u sistemu socijalne zaštite zadire u prava iz samog sistema socijalne zaštite, koja su regulisana Zakonom o socijalnoj zaštiti. 

Na samom kraju – šta sve Zakon o socijalnoj karti prikuplja i obrađuje od podataka o ličnosti?

Skoro sve. 

Grubim popisivanjem podataka koji se čuvaju u Socijalnoj karti i koji se navode u čl. 7 – 10 Zakona o socijalnoj karti, dolazimo do najmanje 135 različitih podataka! 

Tu se nalaze podaci koji se kreću od opštih, kao što je JMBG, mesto prebivališta, državljanstvo, zanimanje, bračni status, mesto zaključenja braka (nejasno zbog čega je važan ovaj podataka), pa sve do podataka o pokretnoj imovini, isplaćenim penzijama i drugim novčanim naknadama, isplatama socijalne pomoći, zdravetvenom statusu, broju članova domaćinstva, nacionalnoj pripadnosti, podaci o nasilju u porodici, invaliditetu i slično. 

Ovi podaci se kod onih koji se smatraju „poveznim licima“, a to su prema Zakonu o socijalnoj karti sva lica koja sa pojedincem koji je korisnik sistema socijalne zaštite „vezuje bliže ili dalje srodstvo, odnosno imovinski odnos, a koji je od uticaja na ostvarivanje prava“. Preciznije – tu, pored po domaćim propisima već definisanog kruga povezanih lica i srodnika, ulazi i bivši vanbračni partner. 

Dok nam posle čitanja novog Zakona odzvanjaju stihovi popularne pesme „Pazi s kime spavaš“ jer njegovi ili njeni prihodi mogu da ti ukinu socijalnu pomoć, ostaje nam samo da se nadamo da će do najavljenog početka primene Zakona o socijalnoj karti – 1. marta 2022. godine, biti dovoljno vremena za formiranje i dostavljanje obaveštenja da je zakonski tekst neusaglašen sa oba zakona čiju materiju dodiruje – Zakonom o socijalnoj zaštiti i Zakonom o zaštiti podataka o ličnosti. 

Danilo Ćurčić, programski direktor Inicijative za ekonomska i socijalna prava A11